Η ΕΕ προτείνει Νόμο Ψηφιακής Δικαιοσύνης με εκτιμώμενο όφελος έως 13,7 δισ. ευρώ τον χρόνο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έδωσε την Τετάρτη 11/11 στη δημοσιότητα νέους κανόνες για τις ψηφιακές πλατφόρμες. Επιδιώκει να αντιμετωπίσει αθέμιτες πρακτικές μάρκετινγκ μέσω influencers ή και «σκοτεινών μοτίβων», καθώς και να περιορίσει εφαρμογές που εξαπατούν τους καταναλωτές στην Ευρώπη. Στην πρόταση για έναν Νόμο Ψηφιακής Δικαιοσύνης (Digital Fairness Act) περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, υποχρέωση των πλατφορμών να ενσωματώνουν λειτουργία απενεργοποίησης των «εθιστικών» λειτουργιών.

Σύμφωνα με όσα μεταδίδει το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP), οι Βρυξέλλες υπολογίζουν ότι τα νέα μέτρα μπορούν να αποφέρουν στους Ευρωπαίους καταναλωτές εξοικονόμηση έως 13,7 δισ. ευρώ τον χρόνο. Η Ένωση έχει ήδη εκτενές νομικό πλαίσιο για τα ψηφιακά δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη και το περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Κενά εντοπίζουν ωστόσο η Κομισιόν και οι οργανώσεις καταναλωτών, με αποτέλεσμα οι πολίτες να μένουν εκτεθειμένοι σε επιζήμιες ψηφιακές πρακτικές.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Μάικλ Μακ Γκραθ, αρμόδιος για θέματα Δημοκρατίας, Δικαιοσύνης, Κράτους Δικαίου και Προστασίας των Καταναλωτών, ανέφερε σε ανακοίνωσή του: «Σε μια εποχή που τα νοικοκυριά βρίσκονται υπό πίεση λόγω του κόστους διαβίωσης, οι καταναλωτές πρέπει να μπορούν να εμπιστεύονται ότι οι τιμές που βλέπουν είναι οι τιμές που πληρώνουν και ότι δεν παρασύρονται να ξοδέψουν περισσότερα από όσα προτίθενται».

Απαγόρευση του παραπλανητικού μάρκετινγκ

Βασικός άξονας της πρότασης είναι η απαγόρευση των λεγόμενων dark patterns. Πρόκειται για τεχνικές που σπρώχνουν τους χρήστες προς αγορές ή ρυθμίσεις δίχως πραγματική επίγνωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι ψεύτικες ειδοποιήσεις ότι ένα προϊόν κοντεύει να εξαντληθεί. Οι χρήστες θα έχουν τη δυνατότητα να κλείνουν λειτουργίες που ενισχύουν την καταναγκαστική χρήση και κατανάλωση, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και η ατέρμονη κύλιση περιεχομένου (infinite content scrolling). Ο όρος αφορά τεχνική σχεδιασμού ιστοσελίδων και εφαρμογών: νέο υλικό φορτώνεται αυτόματα όσο ο χρήστης κινείται προς το τέλος της σελίδας και έτσι τροφοδοτείται διαρκώς με πληροφορίες και διαφημίσεις, χωρίς να χρειάζεται κλικ. Για τους influencers τίθεται υποχρέωση να δηλώνουν καθαρά ό,τι συνιστά εμπορικό περιεχόμενο. Μπαίνουν επίσης περιορισμοί στις εξατομικευμένες διαφημίσεις και τιμές που απευθύνονται σε ανηλίκους ή στηρίζονται σε ευαίσθητα δεδομένα.

Προστασία ανηλίκων, συνδρομές και χρεώσεις

Για τα παιδιά προβλέπεται ξεχωριστή μέριμνα. Στα βιντεοπαιχνίδια απαγορεύονται για τους ανηλίκους οι μηχανισμοί pay-to-win και pay-to-progress, με τους οποίους ζητείται πληρωμή ώστε ο παίκτης να πάρει πλεονεκτήματα έναντι όσων παίζουν δωρεάν. Θα απαγορευτούν και τα loot boxes, ψηφιακά «σεντούκια θησαυρού» που εμφανίζονται στη διάρκεια του παιχνιδιού και καλούν τον χρήστη να τα ανοίξει έναντι αντιτίμου, με αντάλλαγμα τυχαίες ανταμοιβές. Ο τρόπος λειτουργίας τους παραπέμπει στους κουλοχέρηδες και κρίνεται εξαιρετικά εθιστικός, γιατί ωθεί τους ανήλικους χρήστες να τζογάρουν. Οι εφαρμογές θα έχουν επιπλέον υποχρέωση να εμφανίζουν σε ευρώ την αξία των εικονικών νομισμάτων. Η ακύρωση των συνδρομών θα απλοποιηθεί. Πριν λήξει μια δωρεάν δοκιμή, οι πλατφόρμες θα ενημερώνουν τον χρήστη για την ημερομηνία και το κόστος της συνδρομής. Προβλέπεται ακόμη δικαίωμα των καταναλωτών να μιλούν με άνθρωπο στην εξυπηρέτηση πελατών. Όσοι αγοράζουν μέσω πράκτορα τεχνητής νοημοσύνης θα έχουν τα ίδια δικαιώματα με μια συμβατική αγορά.

Πριν ολοκληρωθεί η παραγγελία θα πρέπει να φαίνεται η τελική τιμή, ώστε να σταματήσει η πρακτική χρεώσεων που αποκαλύπτονται στο τελευταίο στάδιο. Δεν απαγορεύεται η δυναμική τιμολόγηση, δηλαδή η μεταβολή της τιμής ανάλογα με τη ζήτηση. Στο επίκεντρο της κριτικής βρέθηκαν τα εισιτήρια για την επανένωση των Oasis το 2025. Η Κομισιόν ζητά ωστόσο διαφάνεια. Στις ηλεκτρονικές ουρές οι πωλητές θα πρέπει να δείχνουν σε πραγματικό χρόνο την τρέχουσα τιμή και την ανώτατη δυνατή.

Έλεγχοι και πρόστιμα απευθείας από τις Βρυξέλλες

Ταυτόχρονα η Επιτροπή πρότεινε αναθεώρηση του Κανονισμού για τη Συνεργασία στον τομέα της Προστασίας των Καταναλωτών (CPC). Με αυτήν αποκτά για πρώτη φορά εξουσία να ερευνά η ίδια υποθέσεις μεγάλης κλίμακας και να επιβάλλει πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου μιας επιχείρησης. Σήμερα ο ρόλος της Κομισιόν περιορίζεται στον συντονισμό των εθνικών αρχών, οι οποίες από το 2020 έχουν πραγματοποιήσει περισσότερες από 30 κοινές δράσεις. Για τις εταιρείες εκτός ΕΕ προβλέπεται υποχρέωση ορισμού νόμιμου εκπροσώπου στην Ένωση. Ο επίτροπος Μάικλ Μακ Γκραθ χαρακτήρισε την πρόταση «την πιο φιλόδοξη μεταρρύθμιση των κανόνων προστασίας των καταναλωτών της ΕΕ εδώ και μια γενιά».

Αντιδράσεις και τα βήματα που ακολουθούν

Θετικά τοποθετήθηκε ο Αγκουστίν Ρέινα της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Καταναλωτών (BEUC). Είδε στην πρόταση ένα εργαλείο που δίνει πίσω στους πολίτες τον έλεγχο του χρόνου και των χρημάτων που ξοδεύουν στο διαδίκτυο. Διατυπώνονται πάντως ερωτήματα για τη συνεχή διεύρυνση του ψηφιακού κανονιστικού πλαισίου, ύστερα από τα σχέδια απαγόρευσης των social media σε παιδιά κάτω των 13 ετών και τους κανόνες του Digital Services Act. Η Ισπανίδα ευρωβουλευτής Λάουρα Μπαγιαρίν Θερέθα υποστήριξε ότι το νομοσχέδιο καλύπτει κενά και λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για παιδιά και ενήλικες. Ακολουθεί συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, προτού η πρόταση γίνει νόμος.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow